ಇಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು ಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗದ ಅಥವಾ ತಲೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗುವ ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಂಗತಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಹೊಸತು: ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್, ಕ್ರಿಟಿಕಾಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ. ಇದು ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತ ಎಂಬಂತೆಯೂ ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಏನು ಈ ಜಿಗಿತ, ಭಾರತ ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಿಗಿದಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ಅಂದಾಜಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.
ಇದನ್ನು ನಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸೋಣ. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಅದನ್ನು ಉರಿಸಬೇಕು (ನಮಗೂ ಅಷ್ಟೆ: ಯಾರಾದರೂ ನಮಗೆ ಉರಿಸಿದರೆ ತಾನೇ ನಮಗೂ ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ತೋರಿಸಬೇಕು ಅನ್ನಿಸುವುದು!). ಉರಿಸಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಶಕ್ತಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದಾದರೂ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಅದನ್ನು ನಾವು ನಮಗೆ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜಾಣ್ಮೆ ಇದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ನೀರು ಕಾಯಿಸಿ, ಆ ಕುದಿನೀರಿನ ಆವಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೈಲು ಓಡಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಂಡುಕೊಂಡೆವು. ಹಾಗೆಯೇ ಉರುವಲು ಉರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ನೀರು ಕಾಯಿಸಿ, ಹಬೆ ಎಬ್ಬಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಟರ್ಬೈನುಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಲಿತೆವು. ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವುದೂ ಇಷ್ಟೆ: ಟರ್ಬೈನುಗಳ ಚಕ್ರಗಳು ತಿರುಗಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಗಿ (Steam) ದೂಡಬೇಕು. ಆ ಉಗಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಶಾಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬೇಕು. ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಧಾತುಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಧಾತುರೂಪಗಳನ್ನು) ಬಳಸಿ ಅಂಥ ಶಾಖವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಧಾತುಗಳು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತ ಇರುವುದರಿಂದ ಆ ಕಣಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಶಾಖ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಶಾಖವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೀರು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಉಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಬಹುದು.
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಉರುವಲಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೂ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಯುರೇನಿಯಮ್ಮನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತಾಸವುಂಟು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಉರಿಸಿದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೂದಿ ಮಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯುರೇನಿಯಂ ತುಂಡನ್ನು ಹಾಗೆ "ಕಾಯಿಸಿದಾಗ" ಅದರಿಂದ ಬೂದಿ, ಕೆಂಡ, ಭಸ್ಮ ಏನೊಂದೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಯುರೇನಿಯಂ ತುಂಡು ಕಪ್ಪುಮಸಿ ಕೂಡ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಹೊರಹಾರಿದ್ದು ವಿಕಿರಣಗಳು ಮಾತ್ರ (ಆಲ್ಫಾ, ಬೀಟಾ, ಗ್ಯಾಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಣಗಳು). ಅವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಅಜ್ಞಾನವಿದೆಯೆಂದರೆ "ಪ್ರಖ್ಯಾತ" ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆಯವರು ಒಮ್ಮೆ ಯುರೇನಿಯಂನ್ನು ಸುಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಬೂದಿಯನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು (ಆಮೇಲೆ, ತಪ್ಪು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಾಗ, ಎಂದಿನಂತೆ ತನ್ನ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕೊಂಬು, ಮೂರು ಕಾಲು ಎಂದು ವಾದಮಾಡಿದರು. ಬಿಡಿ, ಮಾತಾಡಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ!)
ಹಾಗಾದರೆ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂಬುದು (Nuclear waste) ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಖಂಡಿತ ಇರುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಉರುವಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ವಿಕಿರಣಶೀಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಸಲಾಕೆಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ದೊಡ್ಡ ತಲೆನೋವು ಹೌದು - ಅವನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮೀಟರ್ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೊಂಡ ತೋಡಿ, ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಭದ್ರಪಡಿಸಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪ ಎಚ್ಚರ ಮರೆತರೆ ಆ ಸಲಾಕೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹಾರುವ ಅದೃಶ್ಯ ವಿಕಿರಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವವರ ಮೇಲೆ ಏನೇನೋ ಭಾನಗಡಿ ಮಾಡಿಯಾವು. ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. ನಮ್ಮ ಕೈಗಾದಲ್ಲಿ ಉರುವಲಾಗಿ ಬಳಸಿದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಸಲಾಕೆಗಳನ್ನು ಆಮೇಲೆ ಪಕ್ಕದ ತೋಡುಗಳಲ್ಲೋ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲೋ ಎಸೆಯುವುದಿಲ್ಲ - ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ರೇಂಜಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕರು ಬಾಯಿ ಬಡಿದುಕೊಂಡದ್ದು ಹೌದು!
ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಎಂಬ ಒಂದು ಧಾತುರೂಪ ಬೇಕು. ಏಕಂ ಸತ್ ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವದನ್ತಿ ಎಂಬಂತೆ ಯುರೇನಿಯಂ ಎಂಬ ಒಂದು ಧಾತುವಿಗೆ ಯು233, ಯು234, ಯು235, ಯು238 ಮುಂತಾದ ಹತ್ತಾರು ರೂಪಗಳು. ಇವನ್ನು ಐಸೋಟೋಪುಗಳು (Isotopes) ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ 233, 234 ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ರಾಶಿಸಂಖ್ಯೆ (Mass Number) ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಈ ಐಸೋಟೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಿರ, ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ. ಕೆಲವು ಬಹುಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡಿಮೇ ಅಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂಥವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಯು235, ಯು238 ಮುಂತಾದವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಂಥ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುವ (ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಸುವ) ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ. ಯು233 ಹಾಗಲ್ಲ; ಅದು ದೀಪಾವಳಿಯ ನೆಲಚಕ್ರದಂತೆ ಪಟುವಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ರಪರಪರಪನೆ ಹೊರಹಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯು233-ನ ಪ್ರಮಾಣ ಜಗತ್ತಲ್ಲಿ ಭಾಳ ಭಾಳ ಕಡಿಮೆ. ಯಾವತ್ತೂ ಅಷ್ಟೆ ನೋಡಿ: ಬೇಕಾದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಬೇಡವಾದ್ದು ಬೇಕಾದಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ!
ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಯು233 ಎಂಬ ಐಸೋಟೋಪು. ಅದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಮೆ. ಇದರ "ಭಾರೀ ದಾಸ್ತಾನು" ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಅಮೆರಿಕ, ರಷ್ಯಗಳು ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೆ ತಯಾರು ಮಾಡಿರಬಹುದಾದ ಯುರೇನಿಯಂ 2 ಟನ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ! ಅಲ್ಲದೆ ಯು233ನ್ನು ಯಾವ ದೇಶವೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ; ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಂತೂ ದೂರದ ಮಾತು. ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಾವಿ ತೋಡಿ ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ ತೆಗೆದು ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಮಾರಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ದೇಶವನ್ನೇ ಬಗೆದು ಗುಡ್ಡೆಹಾಕಿದರೂ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಕೆಜಿ ಈ ಐಸೋಟೋಪು ಸಿಗುವುದೂ ಕಷ್ಟವೆ. ಅಂಥ ವಿರಳಾತಿವಿರಳ ಐಸೋಟೋಪು ಇದು.
ಆದರೆ ಇದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಪಟುವೆಂದರೆ ಇದರಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಕೆಜಿ ಯು233 ಕಚ್ಚಾಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 82 ಟೆರಾಜೂಲುಗಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 23,000 ಮೆಗಾವಾಟ್ಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮ. ಏನಾದರೂ ಅರ್ಥ ಆಯಿತಾ? ಆಗಿಲ್ಲವಾ? ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಹೋಲಿಕೆ ನೋಡಿ: ಒಂದು ಕೆಜಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಂದ 24 ಮೆಗಾಜೂಲ್ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ಒಂದು ಕೆಜಿ ಯು233 ಉರುವಲಿಂದ 8,20,00,000 ಮೆಗಾಜೂಲ್ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕೆಜಿ ಯು233 ಉರುವಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು 30 ಲಕ್ಷ ಕೆಜಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮ. ಅರ್ಥ ಆಯ್ತಲ್ಲ! ಅಂದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಯು233 ಇದ್ದರೂ ಸಾಕು, ಒಂದು ರಿಯಾಕ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕುಸಾಕು ಅನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದಾಯಿತು.
ಈಗ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರುವಾ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಂಡೆಯಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಸಮುದ್ರ ಕಿನಾರೆಯ ಹೊಯಿಗೆಯಲ್ಲಿ) ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಅಂಶವಿದೆ. ಈ ಥೋರಿಯಂ ಎಂಬುದು ಅದರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅದು ನಿರುಪಯೋಗಿ, ನಿರಪಾಯಕಾರಿ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯು233 ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ! ಥೋರಿಯಂನ 232 ಎಂಬ ಐಸೋಟೋಪಿಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಸಿದಾಗ ಅದು ಥೋರಿಯಂ-233 ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ತುಂಬ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಐಸೋಟೋಪ್. ಅಂದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹೊರಚೆಲ್ಲಿಕೊಂಡು ಪ್ರೊಟಾಕ್ಟಿನಿಯಮ್-233 ಎಂಬ ಧಾತುರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧಾತುರೂಪ ಕೂಡ ಅಸ್ಥಿರ. ಇದು ತಕ್ಷಣವೇ ಬೀಟಾ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯು233 ಉಂಟಲ್ಲ - ಇದೇ ನಮಗೆ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉರುವಲು. ಹಾಗಾಗಿ ಥೋರಿಯಂ ಅನ್ನು ಫರ್ಟೈಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ (Fertile Material) ಎಂದೂ ಯು233 ಅನ್ನು ಫಿಸೈಲ್ ಫ್ಯೂಲ್ (Fissile Fuel) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಉರುವಲುಚೋದಕ, ಇನ್ನೊಂದು ನಿಜವಾದ ಉರುವಲು. ಹಸು ಹುಲ್ಲು ತಿಂದು ಸೆಗಣಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ; ಆ ಸೆಗಣಿಯನ್ನು ಬೆರಣಿ ತಟ್ಟಿ ನಾವು ಉರುವಲಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಹಾಗೆ. ಥೋರಿಯಂ ಹುಲ್ಲು ಇದ್ದಂತೆ; ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಬೆರಣಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಇಷ್ಟು ದಿನ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿತ್ತು; ಆದರೆ ಆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸೆಗಣಿ ಮಾಡುವ ಹಸು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಆಗಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಥೋರಿಯಂ - ಅದರ ಪಾಡಿಗದು ನಿರುಪದ್ರವಿ. ಅದಕ್ಕೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣವನ್ನು ಹೊಡೆಸಿದಾಗಷ್ಟೇ ಅದರೊಳಗಿಂದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಕಣಗಳು ಹೊರಹಾರುವುದು. ಈ ಅತಿ ವೇಗದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಸುವುದೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸವೇ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಾಡಬಹುದು: ಅದೇನೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಸಲ, ಕೆಲಸ ಶುರುಮಾಡುವಾಗ ಮಾತ್ರ - ಒಂದಷ್ಟು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಥೋರಿಯಂ-232ಗೆ ತಾಡಿಸಬಹುದು. ಆಮೇಲೆ ಥೋರಿಯಂ-232 ಎಂಬುದು ಥೋರಿಯಂ-233 ಆಗಿ, ನಂತರ ಪ್ರೊಟಾಕ್ಟಿನಿಯಂ-233 ಆಗಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಆದ ಮೇಲೆ ಆ ಯುರೇನಿಯಂ ಒಂದಷ್ಟು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತದಲ್ಲ, ಆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳೇ ಮತ್ತೆ ಥೋರಿಯಂನ್ನು ಬಡಿಯುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿ ಇಡೀ ಚಕ್ರವು (Cycle. Not 'wheel'!) ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಸುತ್ತತೊಡಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಹುದು! ಇಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯುರೇನಿಯಂ ಉರುವಲಿಂದ ಹೊರಹಾರುವ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಅದು ಅಪಾಯಕರ. ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸಪ್ಲೈ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಡೀ ಚಕ್ರವು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಸುತ್ತುತ್ತಲೇ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಯುರೇನಿಯಂ-233ರಿಂದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳಷ್ಟೇ ಹೊರಹಾರುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಕೆಲಸ ಸಲೀಸು. ಈ ಅತ್ಯಪರೂಪದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಕ್ರಿಟಿಕಾಲಿಟಿ (Criticality). ಅರ್ಥ ಆಯ್ತಲ್ಲ?
ಇಷ್ಟು ದಿನ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಮುದ್ರ ಕಿನಾರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಶಿರಾಶಿಯಾಗಿ ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಿದ್ದೆಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಥೋರಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪದ 25% ನಮ್ಮ ದೇಶವೊಂದರಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಈ ಥೋರಿಯಂನ್ನು ಯು233 ಆಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟೆ. ಈಗ ಅಂಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಕೈವಶ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಧಾನಿಯವರ ಟ್ವೀಟಿನ ಭಾವಾರ್ಥ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಚೈತನ್ಯದ ಜನಕ ಹೋಮಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಭಾಭಾ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ವಿತ್ಸರ್ಲೆಂಡ್ ಪಕ್ಕ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರು. ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಇಸ್ರೋ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆಂದು ನಿರಂತರ ಓಡಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮತ್ತು ಭಾಭಾರ ಪರಮಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದ ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಒಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಕೇರಳದಲ್ಲೇ ನಿಗೂಢ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಹಲವು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಸಾವುಗಳಿಂದಾಗಿ ದೇಶದ ಪರಮಾಣು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ಪರಮಾಣು ಎಂದರೆ ಸಾಕು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಬಾವುಟ, ಘೋಷಣೆ, ಘೇರಾವ್, ಹರತಾಳಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬರುವ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕರ ದಂಡುದಂಡುಗಳನ್ನೇ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆ-ತಡೆಅಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಇದೀಗ ಭಾರತ ಥೋರಿಯಂನ್ನು ಯುರೇನಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗ ಇರುವ ಥೋರಿಯಂ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಮುಂದಿನ 60,000 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರಬಹುದು.
ಮಿಕ್ಕಿದ್ದೆಲ್ಲ ನೀವೇ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ!
